Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?
Eşlerin karşılıklı rıza ile evlilik birliğini sona erdirme kararı aldığı durumlarda, Türk Medeni Kanunuʼnun 166/3. maddesi devreye girer. Bu maddeye göre, en az bir yıl sürmüş olan evliliklerde eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi hâlinde, mahkeme dış görünüş itibarıyla evliliğin temelinden sarsıldığına hükmeder. Ancak bu sürecin geçerli biçimde sonuçlanabilmesi için tarafların hazırladığı anlaşmalı boşanma protokolünün belirli koşulları eksiksiz karşılaması gerekir.
Protokol, salt bir niyet beyanı değildir; içeriği, hâkimin denetimine tabi olan ve onaylanmadığı takdirde geçerlilik kazanmayan hukuki bir belgedir. Bu yazıda protokolün ne olduğunu, hangi başlıkları kapsaması gerektiğini ve mahkeme sürecinde nasıl işlediğini ele alıyoruz.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Anlaşmalı boşanma protokolü; eşlerin boşanma sonrasında mal paylaşımı, nafaka, velayet ve kişisel ilişki kurma gibi konularda vardıkları mutabakatı yazılı olarak belgelediği, her iki tarafça imzalanmış bir anlaşmadır. Mahkemeye sunulan bu belge, hâkimin onayıyla birlikte bağlayıcı hale gelir ve boşanma kararının ayrılmaz bir parçasını oluşturur.
Protokolün usule aykırı, eksik veya taraflardan biri aleyhine açıkça haksız hükümler içermesi durumunda hâkim, doğrudan reddetmek ya da taraflara değişiklik önerisinde bulunmak yetkisine sahiptir.
Protokolde Hangi Konular Yer Almalıdır?
1. Velayet ve Kişisel İlişki Düzenlemesi
Ortak çocuklar varsa protokol, velayetin hangi eşte kalacağını açıkça belirtmelidir. Yalnızca "annede" veya "babada" demek yetmez; kişisel ilişki kurma takvimi (haftasonu, tatil, bayram ziyaretleri) somut olarak düzenlenmelidir. Hâkim, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde çocuğun üstün yararı ilkesini esas alır; tarafların protokolü bu ilkeyle çelişiyorsa hâkim protokolü reʼsen değiştirebilir.
2. İştirak Nafakası
Velayeti verilmeyen ebeveynin, çocuğun eğitim, sağlık ve günlük ihtiyaçlarına katkı amacıyla ödeyeceği iştirak nafakası miktarı protokolde belirlenmelidir. Nafaka miktarı, tarafların ekonomik gücü, yaşam standardı ve çocuğun ihtiyaçlarıyla orantılı olmalıdır. Hâkim, protokolde belirtilen miktarı yetersiz bulursa artırabilir.
3. Yoksulluk Nafakası
Taraflardan biri boşanma sonucunda yoksulluğa düşecekse, diğer eşten yoksulluk nafakası talep edebilir. Bu nafakanın protokolde kararlaştırılıp kararlaştırılmayacağı eşlerin iradesine bırakılmıştır; ancak ilerleyen dönemde talep edilmemesi için protokolde açıkça feragat edilmesi önerilir.
4. Mal Paylaşımı
1 Ocak 2002 sonrasında evlenenler için yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Protokol, bu rejim kapsamındaki taşınmaz, araç, banka hesabı, emeklilik birikimi gibi edinilmiş malların nasıl paylaşılacağını veya taraflarca ne şekilde devredileceğini düzenlemelidir. Mal beyanı eksik ya da yanıltıcı olursa protokol ilerleyen süreçte iptal davalarına konu olabilir.
5. Maddi ve Manevi Tazminat
Boşanmada kusurlu eş aleyhine maddi ya da manevi tazminata hükmedilmesi mümkündür. Protokolde bu tazminat talepleri karşılıklı olarak feragat edilebilir ya da belirli bir miktarda kararlaştırılabilir.
Protokol Nasıl Hazırlanmalıdır?
Protokol, tarafların serbest iradeleriyle hazırlanacak olsa da bazı biçimsel zorunluluklar bulunmaktadır:
Yazılı şekil zorunluluğu: Sözlü anlaşmalar geçerli değildir; protokolün yazılı ve imzalı olması şarttır.
Tarih ve imza: Her iki tarafın protokolü imzalaması ve tarih atması gerekir. İmza yerine el koyma ya da parmak izi kabul görmemektedir.
Avukat desteği: Protokolde yapılan bir hata ya da atlanan bir madde, ilerleyen yıllarda ciddi hukuki uyuşmazlıklara yol açabilir. Hâkimin protokol üzerindeki denetim yetkisi, tarafları her konuda korumayabileceğinden, bir avukatla çalışmak süreci güvence altına alır.
Mahkeme Sürecinde Protokol Nasıl İşler?
Taraflar protokolü imzaladıktan sonra Aile Mahkemesiʼne birlikte başvurur ya da bir taraf dava açar, diğeri davayı kabul eder. Hâkim:
- Protokolü inceler, eksik ya da haksız madde olup olmadığını değerlendirir.
- Her iki tarafı ayrı ayrı dinler; iradelerinin serbest olduğunu ve protokolü bilerek imzaladıklarını teyit eder.
- Protokolü uygun bulursa onaylar, bulmuyorsa değişiklik önerisiyle taraflara geri gönderir.
- Onaylanan protokol, boşanma kararıyla birlikte icra edilebilir belge niteliği kazanır.
Sık Yapılan Hatalar
- Velayet düzenlemesinde kişisel ilişki takviminin boş bırakılması
- Mal beyanında bazı varlıkların unutulması ya da değerinin eksik gösterilmesi
- İştirak nafakasının enflasyon karşısında güncellenmesine ilişkin hüküm eklenmemesi
- Feragat edilecek tazminat haklarının protokolde açıkça belirtilmemesi
- Protokolün tek eş tarafından hazırlanıp diğerine "imzalat" şeklinde sunulması (baskı iddiasını gündeme getirir)
Protokol Mahkeme Tarafından Değiştirilebilir mi?
Evet. Hâkim, tarafların protokolde mutabık kaldığı bir maddeyi kamu düzeni, çocuğun yararı veya açık haksızlık gerekçesiyle değiştirebilir ya da protokolü bütünüyle reddedebilir. Bu durumda taraflar yeni bir düzenleme üzerinde anlaşmak zorundadır.
Sonuç: Protokol Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanmaya kıyasla daha kısa ve daha az yıpratıcı bir süreç sunmaktadır; ancak protokolün doğru hazırlanması bu avantajın sürdürülebilmesinin önkoşuludur. Eksik ya da hatalı bir protokol, onay aşamasında mahkeme önünde çözülmesi gereken yeni uyuşmazlıklara kapı aralayabilir.
Anlaşmalı boşanma protokolünüzün eksiksiz ve hukuka uygun hazırlanması için Ataşehir Altınlar Hukuk Bürosu ile iletişime geçin — 0532 412 23 80
